Η αλυσίδα του οπαδικού μίσους και η κοινωνία που αδυνατεί να την σπάσει

Η δολοφονία του 20χρονου στην Καλαμαριά, ενός παιδιού που δεν πρόλαβε να ζήσει, να κυνηγήσει τα όνειρά του και να γευτεί τις χαρές της ζωής, δεν είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό. Είναι ακόμη ένας κρίκος σε μια αλυσίδα μίσους που η ελληνική κοινωνία παρακολουθεί εδώ και χρόνια, σχεδόν μοιρολατρικά. Η υπόθεση αυτή, όπως και τόσες άλλες, αναδεικνύει το ίδιο επαναλαμβανόμενο μοτίβο: η βία ξεσπά, η κοινωνία σοκάρεται, οι δηλώσεις πέφτουν βροχή, οι πορείες οργανώνονται, και μετά όλα ξεθωριάζουν μέχρι το επόμενο θύμα.

Η αλυσίδα του οπαδικού μίσους δεν γεννιέται στο κενό. Τρέφεται από μια κουλτούρα που έχει ριζώσει βαθιά: την κουλτούρα της εκδίκησης, της «τιμής της ομάδας», της ανωνυμίας μέσα στο πλήθος, της ατιμωρησίας που επιτρέπει σε παραοργανωμένες δομές να λειτουργούν σαν κράτος εν κράτει. Οι σύνδεσμοι που λειτουργούν ανεξέλεγκτα, οι παράγοντες που κλείνουν τα μάτια, οι πολιτικές ηγεσίες που φοβούνται το κόστος, όλα αυτά συνθέτουν ένα περιβάλλον όπου η βία όχι μόνο δεν αποθαρρύνεται, αλλά συχνά κανονικοποιείται. Η κοινωνία, από την άλλη, συχνά αντιμετωπίζει τα περιστατικά ως «επεισόδια», σαν να πρόκειται για κάτι αναπόφευκτο, σχεδόν φυσικό.

Τα μέτρα που κατά καιρούς συζητούνται —κλείσιμο συνδέσμων, κάρτα φιλάθλου, αυστηρότεροι νόμοι, κακουργηματική αντιμετώπιση της οπαδικής βίας— μπορούν να περιορίσουν το πρόβλημα, αλλά δεν το εξαφανίζουν. Ο λόγος είναι ότι η βία δεν είναι μόνο οργανωτική, είναι πολιτισμική. Όσο η κουλτούρα παραμένει ίδια, η βία θα βρίσκει νέους τρόπους να εκδηλωθεί: σε δρόμους, σε γειτονιές, έξω από γήπεδα, ακόμη και δίπλα σε έναν κάδο ανακύκλωσης, όπως συνέβη στο πρόσφατο περιστατικό.

Η λέξη «επιβολή» ακούγεται αντιδημοκρατική, όμως στην πραγματικότητα περιγράφει κάτι που όλες οι οργανωμένες κοινωνίες εφαρμόζουν: σταθερή, αδιάλειπτη εφαρμογή του νόμου χωρίς εξαιρέσεις. Αυτό σημαίνει διάλυση παράνομων δομών, πραγματική λογοδοσία για όσους ανέχονται ή καλύπτουν τη βία, συνεχή παρουσία των αρχών σε σημεία υψηλού κινδύνου, ταχεία απονομή δικαιοσύνης και παράλληλα εκπαίδευση των νέων ώστε να μη μεγαλώνουν με την ίδια κουλτούρα μίσους.

Η αλυσίδα του μίσους θα σπάσει μόνο όταν η κοινωνία πάψει να συμβιβάζεται με το «έτσι είναι» και όταν το κράτος πάψει να φοβάται το πολιτικό κόστος της σύγκρουσης με τις ρίζες του προβλήματος. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι αν είμαστε έτοιμοι, ως κοινωνία και ως πολιτεία, να κάνουμε αυτό το βήμα πριν θρηνήσουμε ξανά έναν ακόμη νέο άνθρωπο.