Η «Παγίδα του Θουκυδίδη»: Τι σημαίνει και γιατί την ανέφερε ο Σι Τζινπίνγκ στον Ντόναλντ Τραμπ

Όταν ο Σι Τζινπίνγκ μίλησε στον Ντόναλντ Τραμπ για την «παγίδα του Θουκυδίδη», δεν έκανε μια τυχαία ιστορική αναφορά. Έστειλε ένα μήνυμα με σαφή πολιτική βαρύτητα: ότι η άνοδος μιας νέας δύναμης και ο φόβος της παλιάς μπορούν να οδηγήσουν σε σύγκρουση, ακόμη κι αν κανείς δεν τη θέλει πραγματικά.

Η έννοια αυτή, που προέρχεται από την παρατήρηση του αρχαίου ιστορικού Θουκυδίδη για τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, περιγράφει το εξής μοτίβο: όταν μια ανερχόμενη δύναμη απειλεί να ξεπεράσει μια καθιερωμένη, η πιθανότητα πολέμου αυξάνεται δραματικά. Ο Γκράχαμ Άλισον, ο Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας που έκανε τον όρο παγκοσμίως γνωστό, το διατύπωσε απλά: η άνοδος της Αθήνας και ο φόβος της Σπάρτης έκαναν τη σύγκρουση σχεδόν αναπόφευκτη.

Στη σύγχρονη εποχή, το παράδειγμα που συζητείται περισσότερο είναι αυτό των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας. Η Κίνα ανεβαίνει οικονομικά, τεχνολογικά και στρατιωτικά. Οι ΗΠΑ, ως η παραδοσιακή υπερδύναμη, παρακολουθούν αυτή την άνοδο με ανησυχία. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Σι Τζινπίνγκ χρησιμοποίησε τον όρο για να υπογραμμίσει ότι η Κίνα δεν επιδιώκει να εκτοπίσει τις ΗΠΑ, αλλά ότι η καχυποψία και οι λανθασμένες αντιδράσεις μπορούν να οδηγήσουν σε μια κρίση που κανείς δεν επιθυμεί.

Η ένταση ανάμεσα στις δύο χώρες δεν περιορίζεται σε ένα μόνο μέτωπο. Από το εμπόριο και την τεχνολογία μέχρι την Ταϊβάν και τη ναυτική παρουσία στον Ειρηνικό, υπάρχουν πολλά σημεία τριβής. Κάθε ένα από αυτά μπορεί να λειτουργήσει ως σπίθα σε ένα ήδη φορτισμένο περιβάλλον. Γι’ αυτό και η αναφορά του Σι δεν ήταν απλώς φιλοσοφική· ήταν μια προειδοποίηση ότι η ιστορία έχει δείξει πόσο εύκολα μπορεί να χαθεί ο έλεγχος.

Παρότι ο Άλισον επισημαίνει ότι ο πόλεμος δεν είναι μοιραίο αποτέλεσμα, τονίζει ότι απαιτείται συνεχής διπλωματική προσπάθεια για να αποφευχθεί. Η «παγίδα του Θουκυδίδη» δεν είναι προφητεία· είναι υπενθύμιση. Και η συζήτηση Σι–Τραμπ δείχνει ότι και οι δύο πλευρές γνωρίζουν πως η διαχείριση της μεταξύ τους σχέσης θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό τη σταθερότητα του 21ου αιώνα.