Νεανική ανεργία 15–24 στην Ελλάδα: Τα πραγματικά ποσοστά και οι προοπτικές

Η ανεργία των νέων στην Ελλάδα παραμένει ένα από τα πιο επίμονα και σύνθετα κοινωνικά ζητήματα, παρά τη σταδιακή βελτίωση των δεικτών τα τελευταία χρόνια. Το επίσημο ποσοστό για τις ηλικίες 15–24 διαμορφώνεται στο 17,6% (πηγή: ΕΛΣΤΑΤ), ένα ποσοστό που τοποθετεί τη χώρα πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ο οποίος βρίσκεται στο 15,3% στην ΕΕ και στο 14,9% στην Ευρωζώνη (πηγή: Eurostat). Παρότι η Ελλάδα δεν ανήκει στις χειρότερες χώρες της Ευρώπης, εξακολουθεί να βρίσκεται στη «μεσαία–υψηλή ζώνη» της κατάταξης, με σημαντικές προκλήσεις για τους νέους που προσπαθούν να εισέλθουν στην αγορά εργασίας.

Την ίδια στιγμή, άλλες ευρωπαϊκές χώρες αντιμετωπίζουν ακόμη πιο οξυμένα προβλήματα. Η Ρουμανία καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό νεανικής ανεργίας με 28,2%, ακολουθούμενη από την Ισπανία με 24,7%, τη Σουηδία με 24,3%, την Ιταλία με 20,5% και τη Γαλλία με 18,9% (πηγή: Eurostat). Οι λόγοι ποικίλλουν: από αδύναμες δομές εκπαίδευσης και κατάρτισης, μέχρι υπερβολική εποχικότητα, γραφειοκρατία, χαμηλούς μισθούς και υψηλή κινητικότητα νέων που αλλάζουν συχνά εργασία ή εγκαταλείπουν τη χώρα τους. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα, παρά τα προβλήματά της, εμφανίζει ορισμένα χαρακτηριστικά που την κρατούν εκτός της χειρότερης πεντάδας: ισχυρή οικογενειακή στήριξη, μεγάλη εποχική απασχόληση, πολλές μικρές επιχειρήσεις που προσφέρουν ευέλικτες θέσεις χωρίς υψηλές απαιτήσεις εμπειρίας και μια τεχνική εκπαίδευση που έχει βελτιωθεί αισθητά σε σχέση με άλλες χώρες της ΝΑ Ευρώπης.

Οι νέοι στην Ελλάδα απασχολούνται κυρίως σε θέσεις χαμηλής εξειδίκευσης, όπως εστίαση, λιανεμπόριο, αποθήκες, courier, τηλεφωνική εξυπηρέτηση και entry‑level θέσεις γραφείου. Παράλληλα, τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί η απασχόληση σε digital υπηρεσίες, social media, e‑commerce και μικρές online επιχειρήσεις, τομείς που αποτελούν συχνά την πρώτη επαγγελματική ευκαιρία για ηλικίες 18–24.

Η επιχειρηματικότητα των νέων παραμένει χαμηλή σε σχέση με την Ευρώπη. Μόλις το 5–7% των νέων 18–24 δηλώνουν ότι έχουν επιχειρηματική δραστηριότητα, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος φτάνει το 10–12% (πηγή: Global Entrepreneurship Monitor). Τα εμπόδια είναι γνωστά: έλλειψη κεφαλαίου, φόβος αποτυχίας, γραφειοκρατία και περιορισμένη επιχειρηματική εκπαίδευση. Ωστόσο, η άνοδος του digital οικοσυστήματος, η ανάπτυξη των startups και το χαμηλό κόστος έναρξης online δραστηριοτήτων έχουν δημιουργήσει νέες ευκαιρίες για όσους θέλουν να δοκιμάσουν τις δυνάμεις τους.

Το ερώτημα που προκύπτει είναι αν η εικόνα της νεανικής ανεργίας μπορεί να ανατραπεί. Η απάντηση είναι θετική, αλλά όχι αυτόματα. Τα τελευταία χρόνια υλοποιούνται προγράμματα κατάρτισης και upskilling, δράσεις ενίσχυσης της πρακτικής άσκησης, επιδοτήσεις προσλήψεων νέων και πρωτοβουλίες στήριξης της νεανικής επιχειρηματικότητας. Παράλληλα, η ελληνική οικονομία αναπτύσσει νέους κλάδους που απορροφούν ολοένα και περισσότερους νέους: τεχνολογία, logistics, πράσινη οικονομία, τουρισμός υψηλής ποιότητας, e‑commerce και digital marketing. Αυτοί οι τομείς δημιουργούν θέσεις εργασίας που δεν υπήρχαν πριν από μία δεκαετία και αποτελούν τη βάση για μια πιο βιώσιμη αγορά εργασίας.

Το μέλλον των νέων στην Ελλάδα δεν θα χτιστεί πάνω σε παλιά μοντέλα απασχόλησης, ούτε σε χαμηλόμισθες θέσεις χωρίς προοπτική. Θα χτιστεί πάνω σε δεξιότητες, εξειδίκευση, τεχνολογία, ευελιξία και επιχειρηματική σκέψη. Η ανεργία των νέων μπορεί να μειωθεί ουσιαστικά, αρκεί η χώρα να συνεχίσει να επενδύει σε εκπαίδευση, κατάρτιση και νέους κλάδους, ενώ οι ίδιοι οι νέοι να στραφούν σε τομείς που αναπτύσσονται και προσφέρουν πραγματικές ευκαιρίες. Η αλλαγή είναι εφικτή  και έχει ήδη ξεκινήσει.